دوشنبه, 01 مهر 1392

هوشمند سازی مدارس

  طراحي مدرسه هوشمند Smart School

تعريف:

مدرسه هوشمند موسسه آموزشي است كه در جهت فرآيند يادگيري و بهبود مديريت به‌صورت سيستمي نظام‌یافته بازسازی‌شده تا کودکان را براي عصر اطلاعات آماده سازد.
در این مدرسه كنترل و مدیریت آن مبتني بر فناوری رايانه و شبکه است و محتوای اكثر دروس آن الكترونيكي و سيستم ارزشيابي و نظارت آن هوشمند است.

فلسفه:

1- چرا مدرسه هوشمند طراحي كنيم؟

2- ویژگی‌های مدارس هوشمند چيست ؟

3- لزوم تجدیدنظر در امر آموزش‌وپرورش چيست ؟

4- عوامل موفقيت در ایجاد و عملیاتی كردن مدارس هوشمند چيست؟

فلسفه سيستمي از طریق دانش تفكر و منطق موجب گسترش بينش می‌شود، فلسفه سيستمي بر تجدیدنظر وجهان بيني منجر می‌شود كه جهت‌گیری آن توسعه‌گرایی، روش تفكر فعال، غيرخطي، تركيب محور و كل گرا است.

مدارس هوشمند رويكرد جديد آموزشي است كه با تلفيق فناوري اطلاعات و برنامه‌های درسي، تغييرات اساسي در فرایند ياددهي و یادگیری را به دنبال خواهد داشت، در این رويكرد نقش معلم به‌عنوان راهنما و نه انتقال‌دهنده دانش، نقش دانش‌آموز به‌عنوان عضو فعال، خلاق، نقاد و مشارکت‌جو، به‌جای عضوي منفعل و مصرف‌کننده دانش و نظام ارزشيابي به‌صورت فرايند محور نه نتيجه محور، تغییر خواهد نمود.

مدارس هوشمند از دستاوردهاي مهم توسعه فناوري اطلاعات در برنامه‌های آموزش‌وپرورش است كه فواید و آثار و نتایج آن نه‌تنها در محیط آموزشي تأثیرات خود را خواهد داشت بلكه تحولي نوين همراه با تجارب واقعي محيط زندگي دانش‌آموزان و فرداي آن‌ها خواهد بود، در قرن بيست و يكم تصور آن است كه دانش‌آموزان به‌جای کیف‌های مملو از کتاب‌های درسي حجيم، با كامپيوترهاي كيفيLaptap سر کلاس درس حاضر خواهند شد. امكان دسترسي آن‌ها به اطلاعات نامحدود را فراهم خواهد ساخت. امتحانات از طريق رايانه انجام خواهد شد و دانش‌آموزانی كه به علت بيماري نتوانند در کلاس درس حاضر شوند، قادر خواهند بود در منزل از طريق رایانه‌ها درس‌های خود را دنبال كنند.

در مدرسه هوشمند فلسفه آموزشي بر اين موضوع تأکید دارد كه هركس بيشتر توانايي دارد می‌تواند بيشتر یاد بگیرد و برنامه آموزشي طوري طراحي می‌گردد كه تمامي نيازهاي متفاوت و توانایی‌های دانش‌آموزان را پوشش دهد.

تحولات علمي در سال‌های اخير به‌خصوص درزمینهٔ فناوري اطلاعات لزوم تجدیدنظر در امر آموزش‌وپرورش را صدچندان نموده است تا بتوان از اين طريق همگام با تحولات علمي و اطلاعات هزاره جديد حركت نمود.

تئوري:

تئوري سیستم‌ها براي طراحي، توسعه و حل مشكلات سیستم‌ها براي طراحي سودمند است.

شناخت دانش‌آموزان نوجوانان كه وارد مدرسه هوشمند می‌شوند از لحاظ حیطه‌های شناختي - عاطفي و رواني حركتي ضروري است و فرايند ياددهي يادگيري به‌گونه‌ای بايد طراحي شود كه رشد همه‌جانبه و متعادل دانش‌آموزان را در نظر بگيرد. برنامه درسي بايد به‌طور گسترده‌ای نيازها و استعدادهاي دانش‌آموزان مختلف را در برگیرد.

بر اساس تحقيق ارائه‌شده توسط آقاي ديويد پركينز( David perkins ) از دانشگاه هاروارد كه نقش اوليه را در طراحی و توسعه مدارس هوشمند smart schooL ايفا كرده داراي 8 اصل یا تئوری اساسي يادگيري است كه عبارت‌اند از:

1- مدرسه به‌عنوان سازمان يادگيري: مدرسه نه‌فقط براي دانش‌آموزان بلكه براي معلمان مديران و حتی اولياي دانش‌آموزان نيز محيط يادگيري است و سازمان يادگيري مدارس هوشمند به نحوي است كه در يك فرايند طبيعي از تعيين هدف‌ها، محتوا، ارزشيابي و نحوه نظارت برخورد و خلق سيستم پويا كليه اعضا مشاركت دارند.

2- ارزشيابي يادگيري محور: ارزشيابي بر محور يادگيري است نه محصول و نتيجه كار به‌نحوی‌که دانش‌آموزان و معلمان را دريك فرايند درگیر نموده و نتیجه ارزشيابي بر محور كيفيت و کاربرد آن بر روی دانش‌آموزان قرار می‌گیرد و آزمون‌ها در بهترين شرايط به‌عنوان ابزار ارزشيابي به كار برده می‌شوند.

3- دانش زایشی: در مدارس هوشمند با ارائه محتواي مناسب بیش‌ترین تأثیر را بر رشد فكري و عملي دانش‌آموزان می‌گذارد و به‌جای مصرف اطلاعات و دانش توسط دانش‌آموزان به توانايي توليد دانايي نيز مجهز می‌شوند.

4- تأکید بر درک و شناخت اهداف: اهداف برنامه‌ها و فعالیت‌های مدارس هوشمند براي دانش‌آموزان قابل‌درک به‌نحوی‌که خروجی‌های مدارس بر اساس اهداف از پيش تعیین‌شده تنظيم می‌گردند و به همين منظور دانش‌آموزان از مشارکت و همراهی بیش‌تر و مناسب‌تری در امر يادگيري برخوردار خواهند بود.

5- تأکید بر هوش اكتسابي: تحقيقات و مطالعات نشان می‌دهد كه با آموزش روش‌های تفكر، به‌ویژه روش‌های تلفيقي و روش‌های فعال تدريس دانش‌آموزان می‌توانند از هوش و قدرت تفكر بالاتري در امر يادگيري برخوردار باشند.

6- تأکید بر تدریس مهارت و انتقال: از ديگر اصول يادگيري در مدارس هوشمند، استفاده ا ز فنون و روش‌های تدريسي است كه ضمن تقويت انگيزه آنان اوامر يادگيري شبیه‌سازی و الگو گيري از آن براي آن‌ها فراهم گردد و این امر موجب می‌شود كه دانش‌آموزان نسبت به انتقال اين مهارت به ديگران به‌طور خودكار اقدام نمايند، اين نكته در فرایند يادگيري نقش بسيار مفيد و مؤثری را ايفا می‌کنند.

7- يادگيري محصول تفكراست: آماده‌سازی دانش‌آموزان براي تفكر زمينه منطقي نمودن امور را براي آن‌ها فراهم می‌نماید.

8- شمول همگاني: از دستاوردهاي تفكر خلاق و درک عميق از مسائل، آماده نمودن دانش‌آموزان و حتی معلمان در حل مشكلات پيچيده و غامض آموزشي است، در مدارس هوشمند دانش‌آموزان و معلمان اين علاقه را به‌راحتی بروز می‌دهند و با تكيه بر خلاقیت و نوآوری و ارائه روش‌های جديد در حل مشكلات اقدام می‌نمایند،

با عنایت به شرايط يادگيري از ديدگاه گانيه در بحث مفاهيم محسوس، شيوه آموزش ديداري - شنيداري و ارائه موضوعات درسي و مطالب علمي به‌وسیله فيلم - انيميشن و..... سریع‌تر یاد گرفته می‌شود.

همچنين برونر ( broner ) معتقداست يادگيري به‌طور مكانيكي انجام نمی‌شود بلكه فراگير فعالانه موضوعات را تجزیه‌وتحلیل می‌کند تا بتواند مسئله‌ای را كشف كند ( يادگيري اكتشافي) و آزوبل AzobeL معتقد است انسان در ذهن خود از كودكي قالبي را شكل می‌دهد كه آن را ساخت شناخت می‌نامد، هرگاه موضوعات آموزشي با ساخت شناخت فراگير هماهنگي داشته باشد فراگير مطلب را ياد می‌گیرد، اين يادگيري معنی‌دار در برابر يادگيري طوطی‌وار يا Rote قرار می‌گیرد.

يادگيري در مدارس هوشمند به شكل سنتي و خواندن طوطی‌وار نيست بلكه يادگيري اكتشافي - معنی‌دار و شناختی مطرح است. ديدگاه برنامه درسي مبتني بر معنی‌دار بودن و مسئولیت‌پذیری فرد در جامعه است.

متدولوژي:

 يا روش‌شناسی سیستم‌ها مجموعه‌ای از الگوها و فنون و روش‌ها ابزارهای مورداستفاده در طراحی است.

شيوه و روش آموزشي مدارس هوشمند ديداري - شنيداري بوده و معلمين دروس مختلف آموزشي خود را به كمك رايانه توسط فيلم، انيميشن و.... ابزارهای چندرسانه‌ای ( بصري، كلامي، شنيداري و عملی) ارائه می‌نمایند تا زمينه رشد همه‌جانبه استعدادهاي دانش‌آموزان را تدارك ببينند و با تلفیق به‌جای استفاده ابزاري از فناوري اطلاعات و یا ارائه واحد مستقل فناوري در کنار سایر واحدهای درسي، نسبت به كارآمد و اثربخش نمودن نظام آموزشي اقدام می‌شود. به‌علاوه مدل‌های آموزشي مدارس هوشمند شركت فعالانه دانش‌آموزان را طلب می‌کند. دانش‌آموزاني می‌توانند از این رويكرد فايده ببرند كه داراي تفكر خلاق و نقادانه باشند و از سطح توانايي قابل قبولي برخوردار باشند.

مدارس هوشمند محيط همكاري و رقابت هستند و مواد آموزشي و تمرینات جهت بسط اين مهارت‌ها در دانش‌آموزان طراحی‌شده‌اند. به‌عبارت‌دیگر در این مدارس از روش‌های اكتشافي - حل مسئله - مشاركتي - واحد كار نیز استفاده می‌شود.

تركيبي از وسايل آموزشي سنتي و رسانه‌های مبتني بر رایانه درس‌افزارهای مدرسه هوشمند را تشكيل می‌دهند.

هرم سيستمي:

- فراهم ساختن منابع متناسب با نياز معلم و دانش‌آموز به‌صورت الكترونيكي و چاپی(كتابخانه - الكترونيكي و...........)

- فراهم ساختن سخت‌افزار و نرم‌افزارهای موردنياز و آشنايي معلمان و دانش‌آموزان با آن‌ها ( شبكه رایانه‌ای)

- استفاده از پایگاه اطلاعاتي جامع آموزشي براي دسترسي سريع و ساده دانش‌آموزان و معلمان

-آغاز آموزش با استفاده از محتواي الكترونيكي تولیدشده توسط معلم و يا محتواي استاندارد آموزشي و پرورشی

- محيط ارتباطي بين اجزا مدرسه هوشمند ( plat form )

- مديريت آموزشي - ارزيابي هوشمند- محیط‌های گفتگوي دانش‌آموزان - معلم و مدیر- ارتباط با والدين نياز، به يك بستر نرم‌افزاری دارد كه به‌صورت مدل‌های مجازي به كار گرفته می‌شود که به آن

plat form می‌گویند كه برای مدرسه هوشمند با توجه به نيازها و شكل كار بايد به‌طور مستقل تعريف گردد.

ارتباطات اجتماعي: social relation ship

در مدرسه هوشمند به جهت رشد همه‌جانبه دانش‌آموزان در ابعاد فكري، عاطفي و انسانی ارتباطات اجتماعي بالايي دارند و به‌عنوان نيروي كار متفكر، داراي سواد رایانه‌ای در همه زمینه‌ها فعال و مشارکت‌جو می‌باشند، و دانش‌آموزان به‌عنوان فرد در خانواده - در مدرسه با همکلاسی‌های خود و مقاطع بالاتر يا پایین‌تر از خود و در اجتماع می‌توانند به‌عنوان فردي مفيد و داراي اطلاعات روز و سواد رایانه‌ای می‌توانند، ارتباط سالم برقرار نمايد.

نظام آموزش‌وپرورش مطلوب به نظامي گفته می‌شود كه حاصل آن افرادي است كه در سطوح مختلف هوشي، روحي، عاطفي و جسمي از تعادل و هارمونی و اعتقاد به خدا و ايثار براي خدا برخوردار باشند،

حاصل چنين تلاشي شهرونداني خواهد بود كه از دانش كافي و استاندارد اخلاقي، مسئولیت‌پذیری و توانایی در جهت رسيدن به هر سطحی از رفاه شخصي، همچنين مشاركت در ایجاد تعادل در خانواده، جامعه و تمامی هم‌میهنان خود برخوردار باشند.

سطح يادگيري يادگيرندگان: Lerning experiene

طراحي نظام آموزشي مدرسه هوشمند پیش‌بینی يك روان منطقي از فعالیت‌هایی است كه براي رسيدن به هدف‌های مطلوب يادگيري انجام می‌گیرد و شامل شناسايي و تثبیت نيازها است، يعني اولين گام نیازسنجی است (needs AssessmenT )

اركان مدرسه هوشمند:

1- محيط ياددهي يادگيري: اين محيط چهار حوزه را تحت پوشش خود قرار می‌دهد.

الف - برنامه درسي ب- روش تدريس ج- ارزيابي د- محتوا

2- مديريت: منابع و فرایندهای موردنياز محيط ياددهي- يادگيري را پشتيباني و حمایت می‌کند.

3- مسئولیت‌های افراد و مهارت‌های موردنیاز: در رويكرد سيستمي مديران تبديل به مديران يادگيري و مسئولان تبديل به مديران آموزشي خواهند شد.

4- فناوري: ايجاد محيط ياددهي - يادگيري مديريت و ارتباطات بيروني راه‌حل‌های مبتني بر فناوری را الزامي می‌کند.

رويكرد سيستمي فراگردي است كه با استفاده از آن می‌توان به تشخيص نيازها شناسايي مسائل تعيين شرايط حل مسئله و تعیین راه‌حل‌های مطلوب از بين امكانات مختلف و انتخاب روش‌ها و ابزارها اقدام نمود تا نيازها كاهش يا رفع گردند.

الف - اهداف:

1- فراهم نمودن رشد همه‌جانبه دانش‌آموزان در ابعاد ذهني - جسمي - عاطفي و روانی

2- ارتقاء توانایی‌ها و قابلیت‌های فردي

3- تربيت نيروي كار متفكر كه داراي سواد رایانه‌ای باشد.

4- تحول در فرایند ياددهي و یادگیری نظام آموزش‌وپرورش

5- ايجاد امكان مشاركت والدين، اجتماع و بخش خصوصي در فرایند آموزشي و پرورشي

** در طراحی منظم سه كار عمده بايد انجام شود:

1- planning برنامه‌ریزی

2- implementation اجرا

3- Evaluation ارزشيابي

* راهبردها و خط‌مشی‌ها:

- تأکید بر مهارت‌های فکر کردن

- تدريس ارزش‌ها و زبان از طريق آموزش

- فراهم نمودن محيط ياددهي - يادگيري

- فراهم نمودن انواع شیوه‌های آموزشي براي استعدادهاي مختلف

- فراهم كردن فرصت‌های همكاري افراد جامعه با مدرسه

* بازخورد برنامه درسي:

برنامه درسي بايد در دانش‌آموز مهارت و نگرش نقادانه و خلاقيت مثبت ايجاد كند.

- همه‌جانبه بودن: بر روی رشد همه ابعاد انساني تأکید كند.

- عدم محدوديت: برنامه درسي به دانش‌آموزان اجازه می‌دهد از برنامه درسي خود فراتر گام بردارند.

- هدف‌داری: برنامه درسي تأکید بر اهداف مهم و اساس آموزش‌وپرورش دارد.

- مبتني بر فناوری: برنامه درسي به دانش‌آموزان مهارت استفاده از فناوری را براي رفع نياز خود می‌آموزد.

ب - روش تدريس:

- روش تدريس در این مدرسه، دانش‌آموز محور خواهد بود.

- دانش‌آموز با راهنمايي معلم خود اهداف را شكل می‌دهد.

- به پيشنهاد معلم وظايف توسط دانش‌آموزان تعيين می‌گردد.

- دانش‌آموز منابع خود را در نظر می‌گیرد و از معلم در مورد آن‌ها نظرخواهي می‌کند.

ج - ارزيابي:

- ارزيابي در مدرسه به‌صورت هوشمند است.

الف - ارزشيابي ورودي = سنجش سطح دانش و توانايي

ب - ارزشيابي مستمر = اندازه‌گیری پيشرفت دانش‌آموز براي سنجش قوت‌ها و ضعف‌های موجود

ج - استعداد سنجي = شناخت به‌منظور ارائه آموزش‌های موردنیاز و شكوفايي استعدادها

د - ارزشيابي پاياني = با توجه به سيستم آموزشي حاضر كه به‌صورت كتبي از میزان يادگيري دانش‌آموز به عمل می‌آید،

** ارزيابي به شکل‌های مختلف طراحي می‌شود:

1- ارزيابي در کلاس: اين نوع ارزيابي در حین آموزش و پس از آموزش است.

2- ارزيابي مدرسه‌ای: اين نوع ارزيابي در پایان هر بخش درسي است.

3- ارزيابي متمركز: هرزمان دانش‌آموز اعلام آمادگي كند به‌صورت يك پروژه ارائه می‌گردد.

د - محتوا: محتوا به دو شكل است:

1- محتواي تهیه‌شده با استانداردهاي لازم ( از طریق دفتر تکنولوژی آموزشي وزارت آموزش‌وپرورش)

2- محتوايي كه معلم توليد می‌کند.

3- به‌طور كلي محتوا بر اساس چهار شاخص اصلي شكل می‌گیرد:

الف - كيفيت فني ب - جذابيت ج - كيفيت آموزشي د-تطابق با برنامه درسي

** مسئولیت‌ها و مهارت‌های حرفه‌ای:

1- مدير: در این مدرسه با اطلاعات و فراینده‌های هماهنگي سروكار دارد. مدیر مدرسه بايد تحت آموزش مداوم فناوري اطلاعات باشد تا در اداره تجهيزات و فناوری و روش‌ها توانمند گردد،

** آموزش‌های موردنیاز:

- مهارت‌های اوليه IT آشنايي با IcdL ( word-power point )

- نرم‌افزارهای چندرسانه‌ای مرتبط با آموزش ( محتواهاي درس)

- نرم‌افزارهای آموزشي و کمک‌آموزشی درسي( اطلاعات اوليه)

- نرم‌افزارهای ويژه مديريت ( بانک‌های اطلاعاتي مرتبط

- نرم‌افزارهای اداري مانند ( نرم‌افزار جامع مدرسه)

** نقش‌ها و مسئولیت‌ها:

- تنظيم اهداف قابل حصول براي مدرسه با بررسي نيازهاي دانش‌آموزان، اوليا و مردم

- برنامه‌ریزی براي ارتقا دائمي مهارت‌های كاركنان اداري درزمینه كاربرد رايانه در امور اداري

- برنامه‌ریزی راهبردي براي فعالیت‌های محوله به مدرسه

- تبادل‌نظر با معلمان در مورد چگونگي بهبود شیوه‌های ياددهي - يادگيري در دنياي پر تحول امروزي

** مهارت‌ها: به‌کارگیری و عملیاتی كردن تئوری‌های مديريت

- مهارت‌های خود رهبري - انگيزش - نوآوري- خلاقيت - كارگروهي

- توانايي استفاده از فناوری‌های مربوط در اداره مدرسه

- رهبري آموزش

- كاربرد نرم‌افزارهای چندرسانه‌ای و مدیریتی

2- معلمان: معلمان نقش هدايتگر را دارا هستند. مهارت‌ها و آموزش دقيق و كارآمد معلمان، عاملي مهم و نیاز اساسي در مدرسه هوشمند است كه بايد در زمينه IT متخصص باشند.

** نقش‌ها و مسئولیت‌ها:

- برنامه‌ریزی و تدارک امور تدریس

-مديريت فناوري آموزشي

- رسيدگي به وظايف تخصصي در محیط ياددهي - يادگيري

- ارائه آموزش اثربخش

مهارت‌ها:

- طراحي آموزش

- فرايند مديريت كلاس

- ارزيابي يادگيري دانش‌آموز

- انتخاب منابع متناسب با دانش‌آموز

- استفاده مناسب از فناوري در امر آموزش

سایر کارکنان بايد با نحوه اتوماسيون اداري آشنا باشند تا بتوانند در زمينه نگهداري پرونده‌های دانش‌آموزان - كاركنان - امور مالي - روابط عمومي و. ....... به وظايف خود عمل نمايند،

عوامل موفقيت در ایجاد و عملیاتی كردن مدارس هوشمند عبارت‌اند از:

- همه دست‌اندرکاران بايد در پشتیبانی مدارس هوشمند متعهد باشند.

- ارتقاء تخصصي و مداوم معلمان و مدیران مدارس، كاركنان اداري و سایر پرسنل بايد برقرار باشد.

- منابع و سرمایه‌های كافي بايد فراهم باشد.

- سیاست‌ها، مقررات، استانداردها و خط‌مشی‌هاي پشتيباني مدارس هوشمند بايد ايجاد شود.

- مدارس بايد فرايندهايي را اجرا كنند كه نيازهاي كارايي و اثربخشی رانشان دهد.

- منابع IT براي تسهيل امكان پشتيباني و نگهداری مداوم آن بايد به‌اندازه كافي توسعه يابد.

- مكانيزم فراگيري براي ارزيابي و نظارت بر برپايي مدارس هوشمند بايد تعبيه شود كه تعادل اختيارات و مسئولیت‌های دست‌اندرکاران مدرسه هوشمند را تضمين كند تا این‌گونه مدارس منادي مرحله‌ای پويا و نوين در توسعه آموزش‌وپرورش باشند.

مدارس هوشمند شامل اجزاي درهم‌تنیده‌ای است كه به‌منظور انگیزش حس كنجكاوي دانش‌آموزان و مشاركت فعال آن‌ها طراحي می‌شود تا با هماهنگ نمودن تلاش دانش‌آموزان، معلمان و مدیران در محیطی جامع و تلفيقي، نسبت به برآورده نمودن تمامي نيازهاي آموزشي افراد اقدام نمايند.

 


منابع:

1- سايت رشد
2- www.roshd.ir - طراحي مدارس هوشمند در مالزي
3- نشريه آموزش كامپيوتر براي نسل جوان شماره 75
4- نشريه تك فا شماره 5 و 6 بخش مقاله‌ها
5- كليات مصوب جلسه بيست و نهم شوراي راهبري فناوري اطلاعات و ارتباطات وزارت آموزش‌وپرورش
6- مقاله يادگيري الكترونيكي و آموزش‌وپرورش شادروان دكتر علاقمندان
7- نشريه مهارت - سازمان آموزش فني و حرفه‌ای كشور شماره 42
8- جزوه سيستم و انواع آن آقاي دکتر داریوش نوروزي
9- گفتگو با مهندس عباس ذوقي پور مؤسس اولين دبيرستان هوشمند كشور

 

 

 

ارسال نظر


لطفاً تصویر زیر را تکمیل کنیدJoomla CAPTCHA

ورود کاربران